Кыргыздын ал каада-салттары

1. Жаш балдарга байланыштуу каада-салттар:
— киндик эне болуу;
— ымыркайды оозантуу;
— сүйүнчүлөө;
— наристеге ат коюу;
— жентек той берүү;
— көрүндүк берүү;
— кыркын чыгаруу;
— карын чачын алдыруу;
— тырмагын алдыруу;
— бешикке салуу;
— кас-кас тургузуу;
— тушоосун кесүү;
— сүннөт тою (эркек бала үчүн);
— мүчөл чыгаруу;
— кулагын көзөө (кыз бала үчүн);
— чачын өрүү;
— бала асыроо;
— баланы качыруу;
— эмчектеш кылуу;
— баланы эмчектен чыгаруу;
— баланы жентектөө;
— бармак тиштетүү;
— оозуна түкүртүү;
— көкүл коюу;
— мал энчилөө;
— энчи бөлүү;
— бата тилөө;
— бата берүү.

2) Бойго жеткен кыз жана эркек балдарга карата өткөрүлүүчү каада-салттар:
— сөйкө салуу;
— жуучу болуу;
— куда түшүү;
— жар көрүү;
— келин алуу;
— кыз узатуу;
— куда тосуу;
— үйлөнүү үлпөтү;
— келин көрүү;
— күйөө баланы жүгүнтүү;
— нике кыюу;
— өкүл ата шайлоо;
— төркүлөө;
— ачуу басар;
— отко киргизүү;
— аркан тосуу;
— ак чачуу (дан чачуу);
— чачыла чачуу;
— сөз айттыруу;
— куданын алдына түшүү;
— калың төлөө;
— кийит көрүү;
— кыз ала качуу;
— куугунга баруу;
— сеп берүү;
— күйөө баштык берүү;
— сүт акы берүү;
— тасмал акы берүү;
— кийит көрүү;
— кийит кийгизүү;
— бүчү боо берүү;
— кошумча суроо (ыража);
-эненин этегине таш бастыруу.

3) Меймандостукка байланыштуу:
— конок айттыруу;
— конок күтүү (тосуу);
— конок алуу;
— ат алуу;
— атказуу;
— колго суу куюу;
— сый тартуу берүү;
— конок каадасы кылуу;
— малга бата кылуу;
— мал союу;
— мууздоо ооз тийүү;
— устукандоо;
— эт тартуу;
— устукан берүү;
— уча тартуу;
— ат токуу.

4) Той каадалары:
— тойго кеңешке чакыруу;
— мүчө берүү;
— мүчө коюу;
— тойдон кешик берүү;
— устукан берүү;
— түп коюу;
— үй көтөрүү;
— там түптөө;
— устун тартуу;
— жээн табак кармоо;
— табак тартуу;
— улуулата устукан берүү;
— маараке той өткөрүү;
— куттук айтуу;
— таякени күтүү (тосуу);
— досту күтүү.

5) Ырым-жырым каадалары:
— ысырыктоо;
— киринелөө;
— ай көрүү;
— дарындоо;
— тил буу;
— жайчынын көзүн куйкалоо;
— дем салуу;
— «ап-аптоо»;
— түлөө өткөрүү;
— «сук-суктоо»;
— суу айлантып чачуу;
— түш жоруу (түш жорутуу)
— жүрөгүн көтөрүү;
— канат чабуу;
— өпкө чабуу, жүрөк чабуу;
— тумар тагуу;
— бертик суроо;
— адалдоо;
— кыт куйдуруу;
— төлгө тарттыруу;
— күн күркүрөгөндөгү айтым;
— өткүн өткөндөгү айтым.

6) Көчкө байланыштуу жасалган каада-салттар:
— журт чалуу;
— көчүү;
— журт жалгоо;
— өрүлүктөө;
— түндүк көтөрүү;
— журт которуу;
— желе байлоо;
— «көкала» ооз тийүү;
— ширге жыяр ооз тийүү;
— үлүш берүү;
— ажырашар аяк берүү;
— эшик-төрүн көрүү.

7) Өз ара түрдүү мамиле адебине байланыштуу каада-салттар:
— салам айтуу;
— саламга келүү;
— ашарга чакыруу;
— шеринелеш болуу;
— ыражалаш болуу;
— жээнтабак кармоо;
— алдыга түшүү;
— күбөгө өтүү;
— базарлык берүү;
— чучу кулакка тартуу;
— кечип салуу;
— арачалоо;
— ачуусун суроо;
— ортомчулук кылуу;
— чагым салуу;
— айыпка жыгуу;
— салык салуу;
— жараштыруу, элдештирүү;
— топко береке айтуу;
— ант берүү;
— касам ичүү;
— кепилдикке өтүү;
— жолдугун жасоо;
— алыс жолго узатуу;
— кун төлөө;
— үстөк берүү;
— достоштуруу;
— «баш таңмай»;
— шыралга берүү;
— талак айтуу;
— соопчулук кылуу;
— топко береке айтуу;
— ыроолоо.

8  ) Мал-жанга, байланыштуу ырым, каадалар:
— музоону кылоолоо;
— малга эн салуу;
— телүү;
— мал биттөө;
— жылкы кылдоо;
— көкүл куттуктоо;
— шырылдаң айтуу;

9) Эмгекке байланыштуу:
— «Ашарга» чакыруу;
— «Чечкор» майрамын өткөрүү;
— «Шырылдаң» айтуу;
— «Оп майда» айтуу;
— «Бекбекей» айтуу;
— «Кырманга береке» айтуу;
— «Чечке береке» айтуу;
— «Үлүш» майрамын өткөрүү;
— «Учук салуу» ж.б.

С. Рысбаев,
п.и.д., КББАнын кыргыз тили, адабияты бөлүмүнүн башчысы,
“Кутбилим” гезитинен алынды

Соц тармактар:

Кыргыздын ал каада-салттары: 2 комментария

  • 30.01.2011 в 11:09
    Permalink

    СОйкО салуу, келин алуу жана уйлонуу улпот тюнун тушундурмосун беруунуздорду суранам?

    Ответ
  • 02.04.2014 в 07:14
    Permalink

    munun bardygyna da9rdyk kerek! Kyrgyzdyn kaada salttaryn sakta! Salt menen kyl baryn!

    Ответ

Добавить комментарий